Grzybówka rurkowatotrzonowa – wprowadzenie do gatunku
Grzybówka rurkowatotrzonowa (Mycena capillaripes) to interesujący gatunek grzybów należący do rodziny grzybówkowatych (Mycenaceae). Po raz pierwszy został opisany przez amerykańskiego mykologa Charlesa Hortona Pecka w 1872 roku, kiedy to zebrał okazy na glebie w Nowym Jorku. Gatunek ten jest znany ze swojego specyficznego wyglądu oraz silnego zapachu amoniaku, co czyni go stosunkowo łatwym do identyfikacji. W Polsce grzybówka rurkowatotrzonowa jest uznawana za rzadką i zagrożoną wyginięciem, co sprawia, że jej badania są istotne z ekologicznego punktu widzenia.
Systematyka i nazewnictwo
Grzybówka rurkowatotrzonowa przynależy do klasyfikacji taksonomicznej, która przedstawia się następująco: Mycena, Mycenaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina oraz Basidiomycota. W ciągu lat gatunek ten zyskał kilka synonimicznych nazw, takich jak Mycena capillaripes f. albida czy Prunulus capillaripes. W 1987 roku Maria Lisiewska nadała mu nazwę grzybówka rurkowata, a Władysław Wojewoda w 2003 roku zaproponował aktualną nazwę grzybówka rurkowatotrzonowa. Te zmiany w nazewnictwie odzwierciedlają rozwój wiedzy o tym gatunku oraz jego charakterystyki morfologicznej.
Morfologia grzybówki rurkowatotrzonowej
Gatunek ten charakteryzuje się różnorodnymi cechami morfologicznymi, które są istotne dla jego identyfikacji. Kapelusz ma średnicę od 5 do 25 mm i przyjmuje kształt stożkowy lub dzwonkowaty. W stanie dojrzałym często można zauważyć zagłębienie w jego środku oraz bruzdy na powierzchni. Kolor kapelusza jest bladoszary do szarobrązowego z ciemniejszym środkiem. Powierzchnia kapelusza jest oprószona i higrofaniczna, co oznacza, że zmienia kolor w zależności od wilgotności otoczenia.
Blaszki grzyba są wąsko przyrośnięte do trzonu i mają białawą lub kremową barwę z ciemnoczerwonymi kropkami na bokach, które są widoczne tylko pod lupą. Ich ostrza przyjmują ciemno czerwono-brązowy kolor. Trzon grzyba osiąga wysokość od 20 do 70 mm i ma grubość od 1 do 1,8 mm. Jest wydrążony, prosty lub lekko zakrzywiony i ma błyszczącą powierzchnię o ciemniejszym odcieniu niż górna część. Na podstawie trzonu znajduje się biała, watowata grzybnia.
Miąższ grzyba wydziela silny zapach amoniaku, co jest jednym z kluczowych elementów umożliwiających jego identyfikację.
Cechy mikroskopowe
Badania mikroskopowe grzybówki rurkowatotrzonowej ujawniają szereg interesujących cech. Podstawki osiągają rozmiary od 27 do 30 µm długości oraz 7 do 9 µm szerokości i są smukłe oraz maczugowate. Zarodniki mają kształt cylindryczny lub przypominający pipetę i osiągają wymiary od 8 do 11 µm długości oraz od 4,5 do 6 µm szerokości. Są gładkie i amyloidalne.
Cheilocystydy to komórki występujące na ostrzu blaszek, ich rozmiary wahają się od 35 do 77 µm długości oraz od 10 do 16 µm szerokości. Mają one maczugowaty lub wrzecionowaty kształt z zaokrąglonymi końcówkami lub prostymi szyjkami zawierającymi czerwoną substancję. Pleurocystydy są liczne i podobne do cheilocystydów, aczkolwiek nie zawsze mają barwną zawartość.
Gatunki podobne
Grzybówka rurkowatotrzonowa może być mylona z innymi gatunkami grzybów, takimi jak grzybówka czerwonoostrzowa (Mycena rubromarginata) oraz grzybówka oliwkowoostrzowa (Mycena olivaceomarginata). Oba te gatunki również posiadają zapach amoniaku, jednak różnią się wielkością zarodników oraz innymi cechami morfologicznymi. Grzybówka czerwonoostrzowa ma szersze zarodniki o kształcie pipetowym i zazwyczaj rośnie na rozkładającym się drewnie. Z kolei grzybówka oliwkowoostrzowa charakteryzuje się bardziej zróżnicowanymi cheilocystydami.
Występowanie i siedlisko
Grzybówka rurkowatotrzonowa występuje zarówno w Ameryce Północnej, jak i w Europie. W Polsce jest to gatunek rzadki, który został wymieniony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski z status V – narażony na wyginięcie. Istnieje szereg czynników wpływających na jego populację, co może prowadzić do dalszego zmniejszenia liczby osobników tego gatunku w przyszłości.
Grzyb ten preferuje siedliska leśne, szczególnie lasy bukowe i świerkowe, ale można go również spotkać w ogrodach oraz przy drogach. Rośnie głównie na ziemi oraz ściółce leśnej wśród mchów i traw. Owocniki pojawiają się przeważnie od czerwca do listopada.
Zakończenie
Grzybówka rurkowatotrzonowa to fascynujący gatunek grzyba o unikalnych cechach morfologicznych oraz mikroskopowych. Jego obecność w polskich lasach podkreśla bogactwo mykobioty naszego kraju oraz znaczenie ochrony rzadkich gatunków.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).