Iwan III Srogi – Wprowadzenie do Postaci
Iwan III Srogi, znany również jako Iwan III Wasiljewicz, był jedną z najważniejszych postaci w historii Rosji. Urodził się 22 stycznia 1440 roku w Moskwie jako syn Wasyla II Ślepego z dynastii Rurykowiczów. Jako wielki książę moskiewski, Iwan III rządził w latach 1462-1505 i odegrał kluczową rolę w zjednoczeniu ziem ruskich oraz osłabieniu wpływów Złotej Ordy. Jego panowanie było czasem intensywnych wojen, reform i istotnych zmian politycznych, które ukształtowały przyszłość Rosji. W artykule tym przyjrzymy się jego życiu, osiągnięciom oraz wpływowi na historię regionu.
Podbój Niezależnych Księstw Ruskich
Po objęciu władzy w 1462 roku, Iwan III rozpoczął szereg działań mających na celu zjednoczenie ziem ruskich pod jednym berłem. Już w 1463 roku najechał Księstwo Jarosławskie, a rok później zajął Psków. Te działania miały na celu nie tylko zwiększenie terytoriów Moskwy, ale także osłabienie niezależnych księstw, które stanowiły zagrożenie dla centralizacji władzy.
W 1474 roku Iwan III przyłączył do swojego państwa Księstwo Rostowskie, które nabył drogą kupna. Kolejnym ważnym krokiem było rozgromienie wojsk Republiki Nowogrodzkiej nad rzeką Szeloną 14 lipca 1471 roku. Nowogród, będący wówczas lennem Wielkiego Księstwa Litewskiego, nie był w stanie wezwać pomocy i ostatecznie złożył hołd Iwanowi III 11 sierpnia tego samego roku. Ostateczne przyłączenie Nowogrodu do Moskwy miało miejsce 14 stycznia 1478 roku. Te sukcesy militarnie i dyplomatyczne przyczyniły się do wzrostu znaczenia Wielkiego Księstwa Moskiewskiego w regionie.
Stanięcie nad Ugrą – Koniec Tatarów
W listopadzie 1480 roku armia tatarska pod dowództwem Ahmeda-chana ruszyła na Moskwę, pragnąc wymusić na Iwanie III zaległą daninę. Spotkanie armii tatarskiej z wojskami moskiewskimi miało miejsce nad rzeką Ugrą. Chan, obawiając się ataku ze strony Iwana III oraz braku wsparcia od Kazimierza IV Jagiellończyka, postanowił wycofać swoje wojska. To wydarzenie uznawane jest za symboliczny koniec 250-letniej niewoli mongolskiej zapoczątkowanej klęską nad Kałką.
Iwan III nie tylko bronił swoich terytoriów, ale także podejmował ofensywne działania przeciwko Tatarom krymskim. W 1482 roku zorganizował wielki najazd na ziemie litewskie, który przyniósł zniszczenia, w tym spalenie Kijowa. Zdobywając Księstwo Tverskie w 1485 roku, zmusił wielkiego księcia Michała Borysowicza do ucieczki na Litwę. Dalsze sukcesy militarne przyniosły dodatkowe księstwa, które dobrowolnie przeszły na stronę Moskwy.
I Wojna z Litwą
Po śmierci króla Kazimierza Jagiellończyka w czerwcu 1492 roku Iwan III rozpoczął konflikt z Wielkim Księstwem Litewskim (Wojna litewsko-moskiewska 1492-1494). Armia moskiewska zdobyła kilka strategicznych miejscowości, takich jak Lubuck czy Mcensk. W wyniku tych działań kilka kniaziostw przeszło na stronę Moskwy.
Zimą tego samego roku armia litewska pod dowództwem Jerzego Hlebowicza przeprowadziła kontrofensywę i zdołała odbić część utraconych terytoriów. Mimo to Iwan III nie ustępował i w styczniu 1493 roku zdobył Wiaźmę oraz zagroził Smoleńskowi. W swojej korespondencji z wielkim księciem litewskim Aleksandrem Jagiellończykiem po raz pierwszy użył tytułu „gosudar wszystkiej Rusi”, co miało znaczące implikacje dla przyszłych relacji między Moskwą a Litwą.
Pojednawcza umowa zawarta w 1494 roku zakończyła konflikt, przy czym Litwa straciła Wiaźmę i zrezygnowała z roszczeń wobec Nowogrodu Wielkiego oraz Pskowa.
II Wojna z Litwą
W 1500 roku Iwan III ponownie zaatakował Wielkie Księstwo Litewskie, co doprowadziło do II Wojny Litewsko-Moskiewskiej (1500-1503). Powodem ataku były niedotrzymane obietnice ze strony Aleksandra Jagiellończyka dotyczące budowy cerkwi na dziedzińcu zamku wileńskiego. Bitwa nad Wiedroszą zakończyła się zwycięstwem Iwana III i niewoleniem hetmana litewskiego Konstantego Iwanowicza Ostrogskiego.
Kontrakcja ze strony Aleksandra Jagiellończyka doprowadziła do uwolnienia Smoleńska oraz najazdu chana Szeich-Achmata na ziemie moskiewskie. Jednakże działania wojenne prowadzone przez Moskwę zakończyły się pomyślnie dla Iwana III, co skutkowało stratami terytorialnymi dla Litwy.
Na mocy rozejmu Litwa straciła jedną trzecią swojego terytorium, a wiele księstw znalazło się pod kontrolą moskiewską. Po wojnie Litwa była zmuszona do zacieśnienia więzi z Polską poprzez podpisanie unii mielnickiej w 1501 roku.
Polityka i Reformy Iwana III
Iwan III był nie tylko utalentowanym wojskowym strategiem, ale także politykiem dbającym o rozwój swojego państwa. Wprowadził szereg reform administracyjnych i militarnych oraz wspierał autokefalię metropolitów mosk
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).